Działalność naukowa i organizacyjna

Zespół Geografii Politycznej jest organizatorem, liczącego już 25 lat, cyklu konferencji (odbywanych co dwa lata, w latach parzystych), znanych jako Międzynarodowe „Łódzkie” Konferencje z Geografii Politycznej, afiliowanych przy Komisji Geografii Politycznej Międzynarodowej Unii Geograficznej.

Od 1994 wydawany jest w ZGP (wspólnie z Instytutem Śląskim w Opolu) angielskojęzyczny periodyk naukowy (dwurocznik) „Region and Regionalism”, który ma już ugruntowaną pozycję w światowej literaturze, jako pierwsze regularne wydawnictwo geograficzno-polityczne utworzone w państwach post-komunistycznych.

Od 2013 w ZGP ukazuje się kolejny periodyk, rocznik “Studia z Geografii Politycznej i Historycznej” pod redakcją prof. nadzw. dr hab. Andrzeja Rykały.

Kierunki badań

Główne kierunki badań realizowanych w ZGP: mniejszości narodowe i religijne, pogranicza jako strefy przenikania kulturowego, trwałość dawnych granic w krajobrazie kulturowym (region łódzki, Polska, Europa Środkowo-Wschodnia), geografia wyborcza (Łódź, Polska Środkowa, Europa), geografia wojenna (Polska, Europa Środkowo-Wschodnia), historia polskiej myśli geograficzno-politycznej i geopolitycznej, przemiany mapy politycznej świata, strefy napięć i konfliktów na świecie.

Badania naukowe w Zespole Geografii Politycznej są kontynuacją planów badawczych i projektów realizowanych do 2002 r. przez Katedrę Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych UŁ w zakresie studiów geograficzno-politycznych.

Głównym polem badawczym są studia nad mniejszościami narodowymi, etnicznymi kulturowymi i religijnymi. Od kilku lat realizowany jest projekt badań własnych Katedry: Struktury etniczne, religijne i podziały regionalne w Polsce oraz w Europie Środkowo-Wschodniej.

Drugi temat badawczy, realizowany w ramach działalności statutowej to: Problemy mniejszości narodowych i religijnych Europy Środkowej i Wschodniej w aspekcie zjednoczenia Europy.

W 2010 r. na zamówienie Urzędu Miasta Łodzi zrealizowany został temat Społeczność żydowska i niemiecka w Łodzi po 1945 r.

Szczególny priorytet mają w Zespole badania, utrzymane w powyższym nurcie problemowym, zmierzające do uzyskania przez pracowników i doktorantów kolejnych stopni naukowych, a mianowicie:

  • Mniejszości religijne w Polsce - geneza, struktury przestrzenne, kontekst etniczny;
  • Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce a przemiany polityczne po 1944 roku, na przykładzie Białorusinów, Litwinów, Łemków, Ukraińców;
  • Wpływ przemian politycznych w XX i początkach XXI wieku na sytuację mniejszości polskiej na Litwie i Łotwie – studium porównawcze;
  • Przemiany struktury przestrzennej języka kaszubskiego oraz aktywności społeczno-politycznej kaszubskiej grupy etnicznej w latach 2002-2011;
  • Procesy asymilacyjne greckich uchodźców politycznych w Polsce i ich reemigracja do Grecji;
  • Polska mniejszość narodowa w Norwegii w latach 1939-2010.

Drugim zasadniczym nurtem badań w Zespole jest historia podziałów politycznych ziem polskich i przemiany krajobrazu administracyjnego oraz badania nad granicami reliktowymi. W szczególności realizowane są trzy zasadnicze projekty badawcze:

  • Pogranicza jako strefy przenikania kulturowego sąsiadujących narodów;
  • Trwałość dawnych granic w krajobrazie kulturowym i świadomości mieszkańców;
  • Historyczno-polityczne regiony w Polsce.

Również w tym nurcie wykonywane są prace na stopień naukowy:

  • Przemiany funkcji wewnątrzunijnych granic Polski w związku z poszerzeniem strefy schengeńskiej;
  • Przeprawy przez Wisłę na tle przemian krajobrazu administracyjnego Polski.

W badaniach prowadzonych w Zespole reprezentowana jest też silnie problematyka geografii wyborczej Polski i Europy realizowana w ramach dwóch projektów badawczych:

  • Zróżnicowanie przestrzenne postaw wyborczych mieszkańców jednostek podziału administracyjnego Polski oraz państw europejskich;
  • Oblicze polityczne miast polskich w dobie demokratycznej w XX i XXI w.

W tym nurcie badawczym realizowany na stopień jest temat: Przestrzenne zróżnicowanie postaw wyborczych mieszkańców województwa łódzkiego.

Nowymi nurtami badawczymi Zespołu są problemy określone jako:

  • Historia polskiej myśli geograficzno-politycznej i geopolitycznej;
  • Państwo i terytorium w ujęciu geografii politycznej;
  • Problematyka geopolityczna, geostrategiczna i geografii wojennej.

W tym ostatnim nurcie przygotowana została rozprawa: Uwarunkowania geograficzne i zróżnicowanie regionalne konfliktów zbrojnych na świecie po drugiej wojnie światowej.

Współpraca naukowa

W zakresie realizowanej tematyki badawczej Zespół Geografii Politycznej uczestniczy w międzynarodowej i krajowej współpracy naukowej. W szczególności silne więzi łączą jednostkę z ośrodkiem geograficznym Uniwersytetu Primorska w Koprze-Capodistrii w Słowenii. Poza regularną wymianą pracowników naukowych, doktorantów i studentów specjalizacji magisterskiej (w ramach programu ERASMUS) Zespół jest uczestnikiem międzynarodowego projektu badawczego Current problems of regional development in Poland and Slovenia within the context of current European integration processes realizowanego od 2007 r.w ramach Polsko-Słoweńskiej Współpracy w Nauce i Technologii.

W 2004 r. Zespół współpracował z Instytutem Studiów Narodowościowych w Lublanie (Słowenia) nad projektem badawczym Development of ethnic identity along Germano-Slavonic border: The case of Slovenia and Poland.

W 2011 r. Zespół zawarł wstępne porozumienie z Uniwersytetem Primorska w Koprze-Capodistrii (Słowenia), Uniwersytetem Nauk Humanistycznych Telematica w Rzymie (Włochy), Uniwersytetem w Oradei (Rumunia) oraz Uniwersytetem Gdańskim o współpracy na polu geografii politycznej w zakresie badań naukowych, dydaktyki, współpracy międzyinstytucjonalnej, wymiany pracowników i studentów, współpracy wydawniczej oraz koordynacji programów nauczania geografii politycznej w ramach International Doctoral Student Exchange Programme in Geography (IDSEPG Consortium).

W zakresie wymiany wykładowców, doświadczeń badawczych i wydawnictw Zespół Geografii Politycznej regularnie współpracuje z licznymi ośrodkami zajmującymi się geografią polityczną w szczególności zaś z uniwersytetami: Komeńskiego w Bratysławie, w Amsterdamie, Innsbrucku, Trieście, Lublanie, Koprze, Tel Avivie, Be’er Shevie, Pécsu, Oradei, Ostrawie, Preszowie, Columbii, Tbilisi oraz z innymi jednostkami badawczymi w Wilnie, Săo Paulo i Budapeszcie.

Ścisła współpraca wiąże Zespół Geografii Politycznej ze Studium Doktoranckim z Geografii Politycznej i Kulturowej na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu w Ostrawie (Czechy), w którego Radzie Programowej zasiada kierownik Katedry.

Z racji pełnienia przez kierownika Katedry od 2004 r. funkcji jednego z 8 członków Komitetu Kierowniczego Komisji Geografii Politycznej Międzynarodowej Unii Geograficznej, Zespół jest w stałym kontakcie ze światową geografią polityczną i czynnie współuczestniczy w koordynacji międzynarodowych badań w tej dyscyplinie geografii, organizacji międzynarodowych konferencji naukowych i obrad sekcji geografii politycznej podczas kongresów oraz konferencji regionalnych MUG.

Zespół jest również od 2008 r. uczestnikiem Forum Geografów Północnego Adriatyku.

Bliska współpraca łączy Zespół Geografii Politycznej z Uniwersytetem w Oradei oraz zespołem wydawniczym czasopisma naukowego Revista Romăna de Geografie Politică (Romanian Review on Political Geography).

Bardzo istotne, dla międzynarodowych powiązań Zespołu, jest pełnienie przez jego kierownika od 1994 r. funkcji współredaktora (sub-editor) czasopisma European Spatial Research and Policy, wydawanego wspólnie przez Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet w Groningen (Holandia), Uniwersytet Komeńskiego w Bratysławie (Słowacja), Państwowy Uniwersytet Iv. Javakhishvili w Tbilisi (Gruzja) oraz Federalne Biuro Budownictwa i Planowania Regionalnego w Bonn (Niemcy).

W związku z rozwijaniem w Zespole nowych pól aktywności badawczej, w zakresie geopolityki, kierownik jednostki od 2009 wszedł w skład Rady Naukowej Instytutu Geopolityki w Częstochowie, a od 2000 zasiada w Komitecie Redakcyjnym rocznika naukowego Afryka, Azja, Ameryka Łacińska, wydawanego przez Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego.

Od 2008 r. studenci specjalizacji magisterskiej z geografii politycznej, historycznej i studiów regionalnych rokrocznie odbywają staże w Uniwersytecie Radboud w Nijmegen (Holandia), Uniwersytecie Primorska w Koprze (Słowenia), Uniwersytecie Joensuu (Finlandia) oraz Uniwersytecie w Preszowie (Słowacja).

 


 

Zespół jest organizatorem lub współorganizatorem, krajowych konferencji z geografii historycznej (odbywanych od 1994 nieregularnie co kilka lat – 2007, 2009, 2015). Zespół partycypuje także w wydawaniu angielskojęzycznego periodyku naukowego (dwurocznika) „Region and Regionalism” (wspólnie z Instytutem Śląskim w Opolu) oraz od 2013 rocznika “Studia z Geografii Politycznej i Historycznej” pod redakcją prof. nadzw. dr hab. Andrzeja Rykały.

Główne kierunki badań realizowanych w ZGHiDK: rozwój urbanistyczny, morfologia i morfogeneza miast w Polsce, rozwój wiejskiej sieci osadniczej oraz morfogeneza wsi polskich, przemiany osadnicze Łodzi i regionu łódzkiego, dziedzictwo kulturowe osadnictwa miejskiego i wiejskiego regionu łódzkiego, miejsce zabytków techniki, fortyfikacji, materialnej kultury ludowej oraz architektury przemysłowej w krajobrazie Polski Środkowej, wspólne dziedzictwo europejskie oraz polski wkład do tego dziedzictwa.

Pracownicy Zespołu Geografii Historycznej i Dziedzictwa Kulturowego realizują statutowe zadania badawcze odnoszące się do struktur morfologicznych i zmian w zagospodarowaniu przestrzennym jednostek osadniczych oraz ich dziedzictwa kulturowego. Tematyka prowadzonych studiów geograficzno-historycznych koncentruje się na zagadnieniach:

  • Podstawowe problemy badawcze geografii historycznej:
    • Zmiany krajobrazu naturalnego i kulturowego ziem polskich w czasach historycznych (badania rekonstrukcyjne ze szczególnym uwzględnieniem ziem Polski Środkowej);
    • Krajobraz społeczno-polityczny i historyczno-polityczny (wpływ wydarzeń politycznych i zmian granic na antropogeniczne przekształcanie środowiska);
    • Działalność osadnicza jako czynnik kształtujący środowisko przyrodnicze;
    • Teoretyczne i metodologiczne podstawy geografii historycznej.
  • Morfologia historyczna miast i wsi:
    • Rozwój urbanistyczny i współczesna struktura morfogenetyczna miast Polski Środkowej oraz innych regionów geograficzno-historycznych Polski;
    • Rozwój przestrzenny i fizjonomia małych miast województwa łódzkiego;
    • Zmiany w przestrzeni miast w okresie transformacji systemowej;
    • Badania punktów osadniczo-morfologicznych (klasztory, młyny, osady samotnicze, zamki, założenia obronne i pałacowe, dwory i kompleksy folwarczne itp.);
    • Rozwój wiejskiej sieci osadniczej i zróżnicowanie morfogenetyczne wsi w województwie łódzkim.
  • Problematyka morfologiczna Łodzi:
    • Geneza i kierunki rozwoju układu przestrzennego Łodzi;
    • Powojenne dzielnice morfologiczne Łodz;i
    • Morfologiczne monografie ulic łódzkich.
  • Problematyka dziedzictwa kulturowego:
    • Dziedzictwo kulturowe osadnictwa miejskiego i wiejskiego regionu łódzkiego;
    • Badania zabytków techniki, fortyfikacji, materialnej kultury ludowej oraz architektury przemysłowej w krajobrazie Polski Środkowej;
    • Wspólne dziedzictwo europejskie oraz polski wkład do tego dziedzictwa
    • Polska oraz Europa Środkowo-Wschodnia jako miejsce styku różnych kultur
    • Wpływ wielonarodowego dziedzictwa kulturowego Łodzi na współczesne oblicze miasta